Ontdek- en Ontwikkelplekken

Op je eigen manier en in je eigen tempo mee kunnen doen

Serie artikelen over Ontdek- en Ontwikkelplekken

Ontdek- en Ontwikkelplekken is een project voor Drenten tussen de 25 en 55 jaar. OngeEikt startte dat project in september 2021 dankzij een bijdrage van de Provincie Drenthe via de Sociale Agenda. Het loopt tot eind 2022.
Het project is bedoeld voor mensen - vooral vrouwen - die door allerlei omstandigheden nu niet in staat zijn om te participeren in de samenleving en hierin van betekenis te zijn. Zij hebben bijvoorbeeld te maken met een burn-out, verlies, trauma, beperking, immigratie, ontslag of arbeidsongeschiktheid. Ze vallen tussen wal en schip omdat ze ontmoedigd zijn, de juiste weg niet weten of tegen de volgende stap opzien. Ook missen ze vaak de juiste diagnose of indicatie om van het huidige aanbod gebruik te kunnen maken.

OngeEikt biedt hen een welkome, creatieve, ondernemende en coöperatieve plek waar ze mee kunnen doen op hun eigen manier en in hun eigen tempo. Door met ondernemers van OngeEikt op te trekken en samen te werken ontwikkelen ze een toekomstperspectief. Daardoor kunnen ze een vervolgstap zetten.  

In een serie artikelen over de Ontdek- en Ontwikkelplekken komen zowel deelnemers als de ondernemers die de begeleiding doen aan het woord. Zij vertellen over hun ervaringen en wat meedoen aan het project hen oplevert.

Interesse in dit project?

Heb je interesse en wil je meer weten? Mail dan naar info@cooperatie-ongeeikt.nl.
Je kunt ook projectleider Helena Hartholt bellen of Whatsappen via
06 – 400 222 69.
Vervolgens maken we kennis en kijken we wat er mogelijk is.

‘Ik wil een simpel leven en kunnen vertrouwen op de toekomst.’

Jarenlang woonde Gülnara met haar gezin in Bakoe, de hoofdstad van Azerbeidzjan. Samen met haar zoon Rizvan en dochter Shola (nu vijftien en zeventien) kwam ze drie jaar geleden naar Nederland.
Gülnara wil ons graag vertellen over haar ervaringen met de activiteiten van Grenzeloos Creatief voor bewoners van het AZC. Eline, de vaste begeleider van deze activiteiten, schuift ook bij het interview aan. En we boffen dat dochter Shola de Nederlandse taal al goed beheerst, want ze vertaalt probleemloos al onze vragen en antwoorden.

Gülnara wil er niet veel over kwijt, maar het gezin had het heel moeilijk in Azerbeidzjan. Ze vertelt dat het te gevaarlijk werd voor hen alle drie. Daarom besloot ze het land te ontvluchten. Na een maand in Ter Apel kwamen ze in het AZC in Assen terecht, waar ze weer een beetje tot rust kwamen. Ze vinden het een mooie en fijne plek om te wonen. Ze hebben al enkele gesprekken gehad over hun verblijf in Nederland. Gülnara vindt het allemaal erg spannend, maar ze hebben een goede advocaat en ze zegt dat ze erop vertrouwt dat het goed komt.

Goede afleiding

Sinds het voorjaar van 2021 organiseerde Eline bij OngeEikt de activiteiten van Grenzeloos Creatief. Elke woensdagochtend kwamen vrouwen uit het AZC bij OngeEikt om elkaar en Assenaren te ontmoeten en om de Nederlandse taal te leren, terwijl ze bezig waren met allerlei handwerk. Gülnara was vanaf de start elke woensdag aanwezig. Ze had het er erg naar haar zin. ‘Ik kon gewoon met anderen contact hebben en creatief bezig zijn. Vroeger was ik een beetje bang voor mensen, maar tijdens die ochtenden ging het beter. Dat heeft veel geholpen.’ Haar angst komt door wat ze in Azerbeidzjan heeft meegemaakt. Sindsdien heeft ze weinig vertrouwen in mensen. Langzamerhand komt haar vertrouwen een beetje terug. ‘Het lukt nog niet 100% maar ik doe mijn best.’
Als ik haar vraag of ze bij Grenzeloos Creatief het contact met anderen het fijnst vond of juist het creatief bezig zijn, zegt ze dat het haar om beiden gaat. Ze vindt het een mooie combinatie. Bovendien vindt ze het fijn om even iets anders te doen. ‘Anders zit ik alleen maar te piekeren en na te denken. Het is een goede afleiding.’

In Azerbeidzjan was Gülnara kapster. Toen ze jong was, hadden ze thuis een naaimachine, maar in Nederland heeft ze nog veel meer geleerd. Eline beaamt dat: ‘Ik vond het heel mooi om te zien dat je steeds meer zelfvertrouwen kreeg en nieuwe dingen ging proberen.’ Gülnara knikt: ‘Ik wilde het heel graag leren. Omdat ik met mensen kon praten, kreeg ik meer vertrouwen. En ik vind het heel leuk met Eline. Ik heb mijn best gedaan om haar goed te helpen en andere mensen te leren kennen. Ik heb veel geleerd en ik wil graag contact houden.’

Favoriete herinnering

Bij Grenzeloos Creatief zijn vrouwen uit allerlei landen aanwezig, zoals Pakistan, Irak, Iran en Rusland en een aantal Arabische landen. De meesten spreken Arabisch of dialect. Gülnara vindt het moeilijk om met iedereen contact te maken. ‘De meeste vrouwen spreken een andere taal. Er zijn wel een paar vrouwen met wie ik wel contact heb, omdat ze Turks of Russisch spreken, net als ik.’

inspiratiebord Gülnura

In mei maakte Gülnare een inspiration board over haar reis naar Nederland. Eline licht toe: ‘Op dat board hingen allemaal idyllische beelden van natuur en rust. Daar sprak zo’n verlangen uit naar wat Nederland jullie te bieden had. En ik vond dat autootje op die weg, die ontsnapping, zo ontroerend.’ Als Eline aan Gülnara vraagt of ze nog veel aan vroeger denkt, antwoordt zij dat ze er liever niet meer aan terugdenkt. ‘Maar dat lukt bijna niet. Ik kan het niet vergeten. Het blijft mijn hele leven bij me.’

Wat is nou eigenlijk de kracht van Grenzeloos Creatief? Volgens Eline draait het er vooral om dat je daar op een natuurlijke manier kennis met elkaar maakt. ‘Je leert van elkaar, je helpt elkaar. Ik leer ook van hen. Het gaat vanzelf. De creatieve bezigheden zijn een soort middel waardoor je contact met elkaar krijgt.’ Ze vervolgt: ‘Je leert mensen kennen en het is laagdrempelig. De mensen uit het AZC kunnen zich thuis gaan voelen in Assen en andersom kunnen Assenaren zich thuis gaan voelen in een diverse maatschappij.’
Voor Gülnara zijn de woensdagochtenden van Grenzeloos Creatief haar favoriete herinnering aan Nederland tot nog toe, zo vertelt ze ons. ‘Mijn doel was om nieuwe dingen te leren. Ik vond het naaien echt heel leuk. Het was ook gezellig. We lachten, praatten met elkaar en waren gewoon bezig. Iedereen was vriendelijk.’

Anderen helpen

Een deel van de creaties die op de woensdagochtenden zijn ontstaan, worden in de Kunst & Ambachtenwinkel van OngeEikt verkocht. Ze zijn herkenbaar aan het label ‘Met liefde gemaakt’. Ook Gülnara werkte hieraan mee. Ze maakte bijvoorbeeld tassen en oorbellen. Het gaf haar een fijn gevoel dat die producten in de winkel verkocht werden. ‘Ik was wel een beetje trots. Ik vind het leuk om iets met mijn handen te maken en iets te doen voor een ander. Dus dat het nuttig is wat ik doe en maak.’

Hoe ziet Gülnara haar toekomst voor de komende paar jaar? Ze hoopt dat ze in Nederland kan blijven. ‘Ik wil een simpel leven. Gewoon, naar school gaan, werken. Ik wil kunnen vertrouwen op de toekomst. Dat mensen veilig zijn. Geen actie.’ In Azerbeidzjan kende ze geen veiligheid en rust. ‘Gewoon simpel leven’, herhaalt ze. Dat is wat ze wil. En ze is dankbaar dat het in Nederland tot nog toe heel leuk en veilig is.
Als Eline vraagt waar Gülnara over droomt naast veiligheid en rust, antwoordt ze: ‘Ik wil dat het mijn kinderen goed gaat.’ Waarop Eline vraagt: ‘Maar wat wil je voor jezelf?’ Gülnara herhaalt haar eerdere woorden, die overduidelijk voor haar de kern vormen: ‘Ik wil een simpel leven zonder actie. Gewoon werken, anderen helpen. Nuttig zijn. Ik wil andere mensen leren vertrouwen en me gemakkelijk voelen tussen anderen.’
Ze bedankt Eline voor de ochtenden van Grenzeloos Creatief: ‘Ze waren heel leuk en belangrijk. Ik hoop dat ze blijven. Ik hoop dat ik daar naartoe mag blijven gaan.’

halssierraad Grenzeloos Creatief
Textiel Grenzeloos Creatief
Oorbellen Grenzeloos Creatief

‘Ik word beoordeeld op mijn kwaliteit en niet op mijn achtergrond.’

Jantien met Geluksvogel

Wat begon met reageren op een vrijwilligersvacature, leverde voor Jantien een soort kettingreactie op. Ze assisteerde bij Grenzeloos Creatief en creëerde Geluksvogeltjes. Daarna startte ze met een Ontwikkelplek, waarbij ze haar talenten en passie verkende en veel leerde. Ze exposeert nu haar schilderijen in de Eikplaats aan het Koopmansplein en na de zomer wil ze zich aanmelden als lid van OngeEikt. (noot redactie: dit interview is gemaakt in juli 2022, inmiddels is Jantien lid)
Terwijl ze in het keramiekatelier op Eemland 5b enkele Geluksvogeltjes uit de klei tevoorschijn laat komen, vertelt Jantien over de afgelopen tien maanden.

Voordat Jantien met OngeEikt kennismaakte, ging ze een dag per week naar dagbesteding. ‘Daar kwam ik terecht door een ernstige depressie nadat mijn vader overleed. Ik zit in de Wajong en was bezig met een jobcoach om te ontdekken wat voor werk ik wilde doen. Maar door die depressie kwam ik even niet meer verder. Die dagbesteding deed ik om weer wat ritme te krijgen, want ik kwam niet meer uit huis.’ Op de dagbesteding maakte ze veel kunst, ook om de depressie te verwerken. En ze besloot dat ze in de kunst- en cultuursector wilde werken.

Iets bijdragen

De afgelopen jaren deed Jantien allerlei vrijwilligerswerk, zoals kantoorwerk en het organiseren van evenementen. Ook was ze vijf jaar secretaris bij een sportvereniging. Dat vond ze leuk om te doen, al kostte het haar meer tijd dan ze wilde. Ze wilde wel graag iets bijdragen en haar netwerk vergroten, maar ook tijd voor zichzelf en haar zoon overhouden. Dus schreef ze zich in bij de vrijwilligersvacaturebank waarna Helena van OngeEikt contact op met haar opnam. Jantien startte door op de woensdagochtend wat hand- en spandiensten te verlenen tijdens Grenzeloos Creatief, de wekelijkse ontmoetingsactiviteit voor AZC-vrouwen. Toen ze daarna gevraagd werd om Geluksvogeltjes van keramiek te maken, lukten die vrij goed. Dus werd ze een paar weken later gevraagd om het Geluksvogeltjesproject over te nemen. ‘Door Geluksvogeltjes te maken, draag ik bij aan een goed doel. De opbrengst gaat naar ‘Weg met Kanker’ en naar het gezin van Erik Tipker, de bedenker van de vogeltjes. Erik overleed vorig jaar aan kanker. Ik heb hem niet gekend, maar het gaat mij aan het hart want mijn vader is ook overleden aan kanker. Alles valt nu samen.’
Het maken van de vogeltjes sluit ook aan bij haar deelname aan een Ontwikkelplek. Ze startte hiermee omdat ze meer wilde leren over keramiek en graag een bijdrage wilde leveren aan iets concreets. ‘Paula leerde mij de technieken om die vogeltjes te maken. Daar heb ik voor mezelf ook wat aan omdat ik verder wil met keramiek. Ik heb ook wel kantoorskills, maar zelf iets maken vind ik nog fijner. Het werken met mijn handen is voor mij rustgevend. Dan zit ik niet de hele dag in mijn hoofd.’

Geen uitvaller maar een instromer

Jantien is tevreden over hoe Paula haar begeleidt. ‘Het voelt niet als begeleiding, maar als samenwerken. Zij leert mij veel over het maken van keramiek. En ik vind glazuren heel leuk. Daar heb ik extra informatie over opgezocht en nieuwe technieken uitgeprobeerd. Dus nu leert Paula ook wat van mij. Ze neemt me sowieso vanaf het begin heel serieus. Dat voelt prettig.’
Ze legt uit dat dat ook wel eens anders is geweest: ‘Als je zoals ik een afstand tot de arbeidsmarkt hebt dan voel je je niet zoveel waard. In deze maatschappij draait het om zoveel mogelijk papiertjes. Bij de Ontwikkelplek is dat niet belangrijk. Je draagt bij en het is nuttig wat je doet. Ik word hier geaccepteerd en dat is prettig. Als je een tijdje thuis zit, betekent dat nog niet dat er iets mis met je is. Je hebt gewoon een beetje pech gehad. Hier zijn leuke mensen die me stimuleren. Ik heb een stukje van mijn eigenwaarde teruggekregen. Je wordt niet behandeld of je een uitvaller bent, maar of je een instromer bent. En ze helpen je te ontdekken wat je wilt.’ Toen ze in een scheidingstraject zat kreeg ze hulpverlening. Ze ervaart dat ze bij OngeEikt nu ook een vangnet heeft, naast haar familie. ‘Ik krijg een luisterend oor. Of praktische hulp. Ik heb bijvoorbeeld veel spullen in mijn huis. Vanuit hier krijg ik dan het aanbod om mij te helpen opruimen of de spullen te verhuizen.’

Dat deelnemers aan de Ontdek- en Ontwikkelplekken gevraagd wordt om wederkerigheid vindt ze niet meer dan logisch: ‘Ik word gratis opgeleid en geholpen, dus als ik daar wat voor terug kan doen, dan doe ik dat graag. Als het niet gevraagd werd, zou ik het uit mezelf doen.’

Ervaringsdeskundige

Heeft Jantien nog tips voor mensen die iemand willen coachen bij een Ontdek- of Ontwikkelplek? Ze antwoordt meteen: ‘Respecteer de deelnemer als mens. Hier word je gezien als mens. Of iemand die een tweede kans nodig heeft. Ik ben geen goedkope werkkracht. Ik kan nog niet veel uren werken, maar ik word beoordeeld op mijn kwaliteit en niet op mijn achtergrond.’ Ze ziet voor zichzelf ook een rol weggelegd om anderen te begeleiden. Niet alleen bij praktische activiteiten zoals het leren maken van keramiek, maar ook als ervaringsdeskundige. ‘Ik heb veel ervaring als vrijwilliger, als stagiaire en vanuit een werkplek. Ik kan mensen helpen die een vergelijkbare zoektocht gaan maken. Ik kan tips geven want ik snap iemands zoektocht.’

Ze heeft nu een soort tweejarenplan, waarbij ze wil kijken of het potentie heeft om zelfstandig kunstenaar te worden. ‘Als ik lid wordt van OngeEikt dan participeer ik, leer ik andere vaardigheden. En dan zie ik wel waar dat heen gaat. Ik zal niet meteen rijk worden door keramiek of kunst te maken. Wel kan ik nu een bijdrage leveren. Ergens serieus mee bezig zijn. Ik zoek naar een balans tussen wat ik wil en wat ik kan. Soms wil ik veel meer dan ik kan. Dat heb ik nu iets meer geleerd. Ik moet geduld hebben. Niet alles tegelijk willen.’

Jantiens tip voor andere deelnemers - en eigenlijk voor iedereen: ‘Je hoeft niet bang te zijn om hulp te vragen, want je hoeft niet alles alleen te doen. Er zijn mensen die je willen helpen of met je meedenken. Ik durfde hiervoor nooit om hulp te vragen. Maar hulp vragen betekent niet dat je zielig bent. Het betekent alleen dat je wel wat steun kunt gebruiken. Ook iemand die succesvol is heeft dat wel eens nodig. Bovendien: als je geholpen wordt, gaat het beter met jou. En dan kun je dat doorgeven door ook weer een ander te helpen.’

Interview: Margot van Belkum
Foto's: Jantien

Divers keramiek Jantien

‘Er is altijd iemand op wie je terug kunt vallen.’

Als je mensen begeleidt op een plek waar zij hun talenten kunnen verkennen, anderen ontmoeten en nieuwe dingen leren, is het allereerst belangrijk dat ze zich welkom voelen. Liedeke van Spronsen, oprichter van het SML-kaarsenatelier heeft hier veel ervaring mee. In het kaarsenatelier produceren de medewerkers kaarsen gemaakt van kaarsresten. De afgelopen vijf jaar heeft Liedeke tientallen medewerkers binnen SML begeleid. Ze vertelt hoe je iemand welkom heet.

‘Bij SML heten we mensen welkom, die bij ons willen werken of oefenen met werken. Dit doen we door drempels weg te nemen. Er zijn geen drempels van minimaal 20 uur inzet, diploma’s of minimaal taalbegrip. Bij ons kun je beginnen met een paar uur per week, op je eigen tempo. Je hebt geen diploma’s nodig en je leert de taal tijdens het werk, mocht het gaan om nieuwe Nederlanders. Dat is wat voor iedereen het beste werkt. Wel heeft SML een dagelijks productieproces. Dit is zo ingericht dat verschillende mensen tegelijkertijd aan dezelfde productie werken of parallel eraan met een ander proces bezig zijn. Er is ruimte om fouten te maken, om iets niet te weten en om jezelf te ontdekken. En er is altijd iemand op wie je terug kunt vallen. Iemand die je het gevoel geeft dat je welkom bent.

Inwerken doen we samen

Als je iemand welkom wil heten hou dan de insteek laag en gericht op succes. Succes is iets heel persoonlijks. Voor de een is het een succes om acht uur per dag aan het werk te zijn. Voor de ander is het al een succes om aanwezig te zijn. Het is daarbij belangrijk dat je een bekend gezicht ziet als je ergens start. Nieuwe aanmeldingen deed ik daarom altijd zelf. Dan kon ik beter signaleren hoe het met iemand gaat en wat hij of zij nodig heeft. Omdat ik de laatste tijd minder beschikbaar ben, doet mijn collega Geke nu de aanmeldingen. Zij is toegewijd aan de SML-medewerkers en is de stabiele factor in die eerste fase. Vooral in het begin hebben mensen namelijk die houvast nodig. Als je te druk bent met iets of iemand anders, voelen mensen zich niet welkom en haken ze af.

Je moet ook niet jezelf om een persoon heen vouwen, want dan wordt het krampachtig. In het begin is extra aandacht prima. Zodra het kan geef je iemand steeds meer ruimte om zelf stappen te zetten. Wel is het belangrijk dat er ook dan een vertrouwd gezicht of maatje is. Vaak laat ik iemand van de oude garde de nieuwe deelnemer op sleeptouw nemen en verder inwerken. Want bij SML doen we het samen, dus ook het inwerken. Dat hoort bij het samenwerken zoals we dat bij SML doen. Het gaat er niet alleen om dat ze productie draaien waardoor we kaarsen kunnen verkopen. Iedereen helpt ook mee door iemand wegwijs te maken, zowel in het proces op de werkvloer, als door iemand welkom te heten.
Het mooie is dat mensen die hier al wat langer rondlopen, door het inwerken van een ander ineens merken dat ze zelf ook al veel weten. Soms denkt iemand negatief over zijn eigen vaardigheden, terwijl ze natuurlijk veel meer weten en kunnen dan degene die net start.

Gelijkwaardigheid

Het kost tijd om onderling vertrouwen op te bouwen. Als er bijvoorbeeld iets in het rooster wijzigt en iemand gaat op een andere dag werken, dan is het nodig om dat eerst met elkaar te bespreken. De één reageert daar rustig op en de ander vat het op als kritiek omdat hij of zij het niet goed zou doen. Dat laatste is vervelend, want dan voelen ze zich niet meer welkom. Er daarna tijd voor vrij maken om het te bespreken, is bij ons heel gewoon. Als het uitgepraat is valt de stress weg en het plezier in het werk komt weer terug.

Gelijkwaardigheid is heel belangrijk. Daarom gebruik ik bij deelnemers vaak voorbeelden uit mijn eigen leven en werk. Omdat ik weet wat het met je doet om vast te lopen en niet te weten of je weer werk kunt vinden of deel kunt nemen aan de maatschappij. Vanuit mijn eigen ervaring kan ik ze wat advies meegeven. Ook kijk ik regelmatig naar mijn eigen rol. Wat doet het met mij? Het is goed om daar regelmatig even over te sparren met iemand.
De teamleden geven elkaar onderling ook advies. Ze herkennen vaak iets uit hun eigen situatie en vertellen dan hoe zij dat zelf hebben aangepakt. Dat geeft ook meerwaarde aan wat we hier doen.

Keuzes geven

Zoals ik al zei zijn er bij ons geen drempels, maar er zijn wel kaders. Samen stemmen we de afspraken af. Het gaat om inzet en motivatie. Iemand moet het wel zelf willen. Je inventariseert: wat kom je hier doen? Wat zijn je wensen en hoe sluiten we hier op aan? Hou voor jezelf scherp: wat wil ik iemand bieden? Het moet ook passen bij het bedrijf. We werken hier door de week, van 9 tot 16 uur. Je kunt ook minder uren werken, maar het moet wel passen binnen die tijden. Lukt het niet om iets passends te vinden, dan kijken we samen voor je verder buiten SML.

Een begeleidende rol is ondersteunend en opbouwend. Je stemt af wat er kan en je bent er transparant over. Je moet iets niet mooier maken dan het is, maar keuzes geven. Als je bijvoorbeeld nu wil starten terwijl er een drukke tijd aan komt, dan is dat niet handig. Dan schiet iemand in de paniek of meldt zich ziek. Het is dus afhankelijk per persoon, maar het liefst stellen we het inwerken uit tot een periode met minder werkdruk.
Je kunt bij wijze van spreken bij SML wekenlang de kantjes erbij aflopen. We vragen dan uiteraard wel naar de reden en meestal is men dan opgelucht omdat ze hun verhaal kwijt kunnen. Soms lukt het even niet met iemand. Dan pak je het na een paar maand weer met elkaar op. Of er is iets anders nodig. Je moet er de tijd voor nemen en het meerdere kansen geven. En in contact met iemand blijven. ‘In het begin gaat het om intenties. Daarna laat ik het over aan henzelf.’

 

Bouwstenen van welkom heten:

  1. Zorg voor een bekend gezicht bij de start: voor het inwerken en wegwijs maken.
  2. Wees beschikbaar voor iemand en bouw het vertrouwen op.
  3. Zorg voor kaders: maak afspraken, bespreek inzet en motivatie.
  4. Vermijd drempels: hou de insteek laag, gericht op succes.
  5. Neem met elkaar de tijd en geef meerdere kansen.
  6. Wees transparant.
  7. Als het niet goed past, help dan verder zoeken.
  8. Spar met iemand over je eigen rol.
  9. Benoem successen, ook al is het beoogde doel niet behaald of anders gelopen.
Geke Kloosterhof Natuurlijk Trainingen Noord
Geke Kloosterhof

‘Iemand begeleiden is op je handen zitten.’

OngeEikt is inmiddels acht maanden bezig met de Ontdek- en Ontwikkelplekken. November vorig jaar startte de eerste deelnemer. Inmiddels zijn veertien deelnemers gestart om te ontdekken wat hun talenten, wensen en mogelijkheden zijn.
Zelfregie (of ‘eigen regie’) en amplitie zijn twee belangrijke kernbegrippen bij het coachen van mensen. Geke Kloosterhof en Liesbeth Ros van Natuurlijk Trainingen Noord leggen uit wat deze begrippen inhouden en wat de do’s en don’ts zijn bij deze manier van werken.

Wat houdt ‘zelfregie’ in en waarom is dat zo belangrijk als je iemand begeleidt?
Liesbeth: ‘Bij zelfregie ben je baas over je eigen leven. Je maakt zelf je beslissingen, dat is de kern. En je neemt hier ook verantwoordelijkheid voor. Dat kun je doen met ondersteuning. Want als je iets niet weet, dan kun je natuurlijk je eigen netwerk inschakelen. Zelfregie betekent namelijk niet dat je het allemaal alleen hoeft te doen.’

Je biedt dus wel ondersteuning, maar op wat voor manier doe je dat?
Geke: ‘Door de vraag achter de vraag duidelijk te krijgen. Het gaat erom dat de vraag voor die persoon zelf helder wordt, zodat deze op basis hiervan de juiste keuzes kan maken. Je stelt open vragen, niet vragen waar iemand alleen met ja of nee kan antwoorden.’
Liesbeth vult aan: ‘Iemand begeleiden is op je handen zitten. Luisteren. Ook stiltes laten vallen. Want die ander bepaalt het tempo. Wij hebben de overtuiging dat iemand zich kan ontwikkelen en groeien. Dat het er allemaal al in zit. Het moet er alleen nog uitkomen. En wie ben ik dan om te bepalen wat goed is voor een ander? Je sluit aan bij de leefwereld van de ander.’
Geke: ‘Je sluit aan bij wat die ander belangrijk vindt, bij zijn of haar referentiekader.’

Wat heeft zelfregie te maken met de Ontdek- en Ontwikkelplekken?
Liesbeth: ‘Zelf de regie houden zorgt ervoor dat mensen vaardigheden opbouwen en zichzelf leren kennen. Bijvoorbeeld hoe ze hun talenten in kunnen zetten. Bij de Ontdek- en Ontwikkelplekken gaat het ook om het ontdekken wie en wat je bent. Waar zit je passie? Waar wil je naartoe? Dat sluit mooi aan bij zelfregie.’
Geke: ‘Iets kan voor de een prima werken, maar past het ook bij een ander? Het is constant aansluiten bij de stappen die iemand kan en wil zetten, al blijf ik wel mijn support aanbieden.’

Wat zijn de don’ts of valkuilen bij deze manier van begeleiden?
Geke: ‘Het belangrijkste is dat je niets overneemt. Als je dat doet zeg je eigenlijk dat diegene het zelf niet kan. Je ontneemt iemand de mogelijkheid om te groeien.’
Liesbeth: ‘Klopt. Je ontneemt iemand een positieve ervaring. Terwijl we bij de Ontdek- en Ontwikkelplekken juist willen dat mensen ontdekken wat er allemaal wél lukt. Dat ze positieve ervaringen opdoen.’

Stel dat iemand je om hulp vraagt, maar zelf niets doet?
Geke: ‘ Vraag je mij te helpen, dan doe ik dat, maar het is belangrijk dat je zelf ook in actie komt. Ik stimuleer iemand om zelf in beweging te komen.'

Hoe geef je een deelnemer advies, als je uitgaat van die zelfregie?
Geke: ‘Je kunt wel tips of adviezen geven als iemand daarom vraagt, maar je laat het keuzemoment bij die ander. Ik vertel bijvoorbeeld over mijn eerdere ervaringen. Maar wat voor mij goed werkte hoeft voor die ander helemaal niet zo te zijn. Je loopt het risico dat iemand dan stappen overslaat. Als iemand bijvoorbeeld een bedrijf zoekt, dan help ik zoeken door vragen te stellen over wat iemand precies nodig heeft. Ik laat de mensen tussenstappen nemen. Verder laat ik ze zelf kiezen en ik vul niets in. Zodat ze dat zoekproces een volgende keer helemaal zelf kunnen doen.’

Wat is amplitie en wat heeft dit te maken met de Ontdek- en Ontwikkelplekken?
Geke: ‘Het woord ‘amplio’ betekent versterken. Amplitie heeft vier pijlers, namelijk talentontwikkeling, positieve gezondheid, bevlogenheid en je leven en werk inrichten. Vanuit onze samenleving was eerst vooral curatie belangrijk, oftewel genezen. Daarna draaide het om preventie, het voorkomen. En nu staat amplitie, het versterken steeds meer centraal. Om een voorbeeld te noemen, eerst schaften organisaties aangepaste bureaus aan voor extra grote of kleine medewerkers. Nu schaffen ze standaard verstelbare bureaus aan, zodat ze voor iedereen op de juiste hoogte ingesteld kunnen worden.’
Liesbeth: ‘Bij amplitie leren mensen ontdekken en aangeven wat ze nodig hebben om hun eigen potentieel in te zetten. Wat heb je nodig om jezelf te versterken? Hoe zorg je voor je eigen welbevinden? Dan moet je ook een beetje weten wie je bent. Bij de Ontdek- en Ontwikkelplekken gaat het ook om het opbouwen en versterken van je welzijn en je welbevinden. Je bent bezig iets te ontdekken. Je gaat bijvoorbeeld bezig met keramiek of hout. Je ontmoet anderen. Je verkoopt iets in de winkel. Of je vijzelt je Engels op omdat er een deelnemer is die uit een ander land komt. Je bent in een veilige omgeving. Alles is oké. Probeer maar uit. Je sluit je aan bij de leefwereld van de deelnemer. Deze leert wat hij of zij wil en om grenzen aan te geven.’

Kun je een voorbeeld geven van hoe jullie amplitie inzetten?
Geke: ‘Bij het productieproces van SML-kaarsenatelier doen we ook aan amplitie, want het werkt niet alleen een-op-een maar ook in een groep. We lieten bijvoorbeeld de teamleden laatst meedenken over spoedbestellingen. Hoe we daar goede oplossingen voor konden bedenken. Toen kwamen ze met allemaal ideeën waar we zelf nooit opgekomen waren. Dat is ook amplitie. De werkvloer denkt actief mee – zij zijn de deskundigen in het productieproces. Door hun ervaring en ideeën leveren ze een bijdrage. Zo maak je elkaar enthousiast. Je werkt bottom-up en niet top-down. Door naar hun ideeën te luisteren, versterk je hen. Dit raakt ook weer de zelfregie en intrinsieke motivatie.’
Liesbeth: ‘Je kijkt vooral naar wat iemand wel kan. Het is positieve psychologie. Kijken naar kansen en mogelijkheden. Wat kan wel. Dit levert zelfvertrouwen en zelfkennis op over talenten en hoe je deze in kunt zetten. Het levert werkgeluk op, welzijn en zingeving. Omdat het van binnenuit komt, is het iets wat op de lange termijn nog steeds werkt. Dat levert de maatschappij ook veel op: minder ziekteverzuim en daardoor minder kosten. En je krijgt betere kwaliteit, want je krijgt bevlogen mensen, met meer energie. Mensen groeien en bloeien. Daar gaan wij zelf ook voor.’

Interview door Margot van Belkum
Foto's: Lisanne Bosch Fotografie

Liesbeth Ros Natuurlijk Trainingen Noord
Liesbeth Ros

‘Ik moet het wel allemaal zelf doen, maar er staat iemand aan de zijlijn mij aan te moedigen’

Al 25 jaar is Jolanda grafisch vormgever maar geleidelijk aan loopt ze vast in haar werk. Als ze zich afvraagt ‘Wil ik dit nog wel blijven doen?’ en dit aan haar vriendin Eline vertelt, tipt deze haar om deel te nemen aan de Ontdek- en Ontwikkelplekken van OngeEikt. Zodat ze kan onderzoeken wat ze precies wil.
Jolanda vertelt over haar situatie voor ze met de Ontdekplek startte en over alle ontwikkelingen waar ze sindsdien in terecht kwam. Ze komt nu uit haar comfortzone en leert imperfectie omarmen.

‘Na mijn grafische opleiding werkte ik bij drukkerijen. Het waren kleine bedrijven, waar ik me veilig voelde. Vijf jaar geleden begon ik voor mezelf. In het begin was dat zoeken en soms nadoen hoe anderen het deden. Omdat ik daarin vastliep besloot ik het op mijn eigen manier te doen. Veel van mijn klanten werkten in de zorg en dat zijn mensen die vaak vanuit hun gevoel werken. Dat sloot aan bij mij en bij hoe ik werk en zo kreeg ik een eigen netwerk.’

Afgewezen

‘Het begon ermee dat ik een paar klanten kreeg waarbij ik merkte dat het niet meer stroomde. Er was een klant die heel hard oordeelde over mijn werk. Dat raakte me diep. En kort erna was er weer iemand bij wie het stroef liep. Die klant wilde telkens iets anders. Dat betrok ik heel erg op mezelf hoewel ik rationeel wel kon bedenken dat niet iedere klant bij je past.

Doordat ik steeds onzekerder werd, liep ik steeds meer vast. Tot er niets meer uit mijn handen kwam en ik bedacht ‘dit gaat niet meer zo langer’. Ik ben altijd lang met een ontwerpproces bezig, zodat ik daarna heel gericht een ontwerp af kan leveren. Ik lever niet -tig verschillende ontwerpen aan. In dat ontwerp geef ik alles van mezelf. Dus als die ander dan niet tevreden is, voel ik me persoonlijk afgewezen. Ik heb mijn hele identiteit opgehangen aan mijn werk en toen dat niet meer goed liep, werd ik heel erg met mezelf geconfronteerd. Ik werd onzeker over mijn hele persoon.’

Comfortzone

‘Suhela Pluijmers begeleidde mij bij de Ontdekplek. Zij doet precies het werk wat ik ook heel graag zou willen. Ik vind het mooi hoe ze vanuit haar zijn er kan zijn voor een ander, met al zijn plussen en minnen. Zij heeft mij veel laten spelen. Als het maar niet perfect was, zodat ik buiten mijn comfortzone kwam. Creatief bezig zijn zonder druk van de klant of van mezelf. Ik was vergeten hoe leuk dat kan zijn, want bij grafisch werk moet alles bij de drukker perfect aangeleverd worden. Elk pixeltje van het ontwerp moet kloppen. En nu hoefde dat niet. Suhela liet me ook naar moderne kunst kijken. Dat het niet over mooi of lelijk gaat, maar om het verhaal. Dat gaf me meer vrijheid.

Het leuke van Suhela vind ik dat ze mij begeleidt, maar ze geeft me tegelijk een kijkje in haar keuken. Ze laat me bijvoorbeeld zelf de verslagen van onze sessies maken, zodat ik dat vast leer. Binnenkort ga ik zelf mensen begeleiden bij hun creatieve proces. Dat doe ik als wederdienst, net als het begeleiden van het wekelijkse open atelier bij OngeEikt. Ik vind het mooi om zo’n wederdienst te leveren, want uiteindelijk moeten we het allemaal met elkaar doen.’

Creatief therapeut

‘Bij de Ontdekplek wilde ik onderzoeken of ik mijn creativiteit kan gaan combineren met het helpen van andere mensen. Ik zou graag creatief willen werken en zo jongeren en kinderen in beweging zetten vanuit hun onderbewustzijn. Als 17-jarige wilde ik al creatief therapeut worden. Totdat ik hoorde dat je dan zelf eerst helemaal binnenstebuiten gekeerd zou worden. Daar schrok ik enorm van, want ik kom uit een gezin waar we niet makkelijk over onszelf praten. Dus ik besloot toch maar een grafische opleiding te doen.

Wel heb ik een aantal jaren geleden toen ik in België woonde een opleidingsjaar bij De Kleine Tiki gedaan. Dat is een school voor kunst, coachen en persoonlijke ontwikkeling. En dat heb ik later ook weer in Assen opgepakt. Zo was ik toch bezig met kunst en therapie. Ook persoonlijke ontwikkeling liep altijd als een rode draad door mijn leven. Ik was vaak bezig met ‘wie ben ik als mens en wat doen we hier?’. Door hierover te lezen en allerlei workshops te volgen ben ik hierover veel te weten gekomen en heb ik veel ervaren.’

Invalwerk als opstap

‘Sinds ik in februari ben gestart met de Ontdekplek is er veel gebeurd. Via Eline hoorde ik van invalwerk als leerkracht en dat ben ik gaan doen. Ik geef een of twee dagen per week les aan groepen 1 tot en met 8 van de basisschool. Dan moet ik uit mijn comfortzone komen want ik wil helemaal niet op de voorgrond staan. Van tevoren weet ik niets over de school of over de leerlingen. Ik stap zo’n klas binnen en moet alles wat daar gebeurt binnen de perken zien te houden. Maar iets in mij zorgt ervoor dat ik dit toch ga doen, want ik wil kinderen en jongeren helpen sterker in het leven te staan. En dit invalwerk zie ik als een opstap hiervoor. In korte tijd leer ik heel veel.

Nu leer ik om met groepen te werken en ik begeleid kinderen bij wat knutselwerkjes. Straks gaat het erom dat ik iets kan toevoegen. Dat ze weten wie ze zelf zijn en wat ze in de wereld doen. Ook in die klassen leer ik hoe mooi imperfectie kan zijn. Ik vind het mooi dat ik dat ook aan die kinderen kan laten zien. Er zijn kinderen die in paniek raken omdat ze niet kunnen tekenen. Dat vind ik jammer. Iedereen heeft zijn waarde en talenten. We moeten appels niet met peren vergelijken.’

Puzzelstukjes

‘Na de maand op een Ontdekplek start ik binnenkort met het Ontwikkeltraject. Als het nu al zou stoppen, dan was ik denk ik een beetje in paniek geraakt. Een maand is voor mij te kort. Dan is het net op gang en breek je het alweer af. Al ben ik wel heel blij met wat er al wel is bereikt. Dat is de andere kant.

Gevoelsmatig weet ik dat ik ergens naartoe wil. Op een rustige manier wil ik dat doen. Ik ben nieuwsgierig hoe dat zich ontwikkelt. Ik weet nog niet wat ik met mijn grafische werk wil, al blijf ik wel trouw aan mijn bestaande klanten. Ik heb mijn kantoor omgebouwd tot atelier en de muren een kleur gegeven, zodat ik er coaching kan geven. Ik neem dus al wel stappen, al is het nog niet allemaal helder waar ik uitkom. De puzzelstukjes vallen op een gegeven moment wel in elkaar.

Het mooie aan OngeEikt vind ik dat er zoveel verschillende mensen rondlopen, die allemaal een eigen bijdrage kunnen leveren. De Ontdekplek heeft me al veel opgeleverd en alles gaat in sneltreinvaart. Suhela geeft me echt het gevoel van ondersteuning. Ik moet het wel allemaal zelf doen, maar er staat iemand aan de zijlijn mij aan te moedigen.’

Interview door Margot van Belkum

Foto's door Jolanda Kranenburg

Werk Jolanda foto links
Werk Jolanda foto midden
Werk Jolanda 01

'Toen ik op mijn zwakst was, vond ik deze plek waar ik het gelukkigst ben'

Dit is de reis van Sala, die opgroeide in een religieus gezin in Jemen, waar ze geneeskunde studeerde hoewel ze eigenlijk naar de kunstacademie wilde. Ze had een paar stressvolle banen in haar thuisland. Daarna kreeg ze een beurs in Nederland om te studeren, maar ze vond na haar studie geen baan. Sinds haar asielaanvraag woont ze in een vluchtelingenkamp in Assen. Ze sloot zich eind 2021 aan bij een groep vrouwen uit het kamp die elke woensdagochtend naar Eemland gaan voor de Grenzeloos Creatief activiteiten – en kreeg toen het aanbod om deel te nemen aan de Ontdek- en Ontwikkelplekken van OngeEikt.

Na haar afstuderen in 2012 had Sala verschillende banen. Ze was onder andere arts voor vluchtelingen binnen Jemen bij enkele niet-gouvernementele en humanitaire organisaties. Toen ze werd gepromoveerd om een groot gezondheidsproject te leiden, kreeg ze veel verantwoordelijkheid en werd ze onder druk gezet door de overheid en andere partijen. Naast de verslechtering van de veiligheidssituatie in het land gaf dat haar veel stress. Omdat Sala de meest stabiele baan in het gezin had, moest ze haar familie onderhouden. Dat legde extra druk op haar. Ze wilde meer vrijheid, naar buiten, andere kleren dragen en meer met kunst bezig zijn. Van kinds af tekende ze al graag. Ze droeg altijd een schetsboek bij zich en tekende haar omgeving, maar ze had er niet veel tijd voor en had er ook weinig vertrouwen in.

Onafhankelijk

Door haar studie beschikte ze over een medische basiskennis, maar ze wist niet welk specialisme ze wilde doen - en ze wilde niet nog eens vele jaren studeren. In 2019 kreeg Sala een Nederlandse beurs om Master of Public Health in Amsterdam te studeren. Ze maakte deel uit van een internationale groep studenten. Ze ontdekte haar vrijheid, genoot van de verschillende culturen en het nieuwe eten, ging naar feestjes en droeg andere kleding. Sala stopte met het dragen van haar hijab (hoofddoek). Dat was een grote stap in haar leven. Ze was bang om het haar familie te vertellen, maar uiteindelijk deed ze dat toch. Ze waren het er eerst niet mee eens, maar later accepteerden ze haar keuze.

Mede door Corona lukte het haar niet om na haar studiebeurs een baan te vinden. Ze logeerde een tijdje bij haar tante in België. Ze vertelt hierover: 'Omdat ik altijd al zelfstandig wilde zijn, schaamde ik me dat ik geen baan kon vinden. Om mezelf nuttig te maken deed ik vrijwilligerswerk bij het Rode Kruis en hielp dakloze immigranten.' Toen haar visum in september 2021 afliep, moest ze beslissen of ze naar Jemen terug zou gaan of asiel zou aanvragen. 'Dat was een heel moeilijke beslissing voor mij. Ik miste mijn familie heel erg en ik wist dat ik tijdens de oorlog in Jemen kon wonen, maar ik wilde ook meer vrijheid en mijn eigen leven opbouwen.'
Gelukkig begreep haar tante haar dilemma en steunde ze haar om haar gevoelens en zorgen te uiten. 'Het voelde alsof ik voor een groot gat stond en ik bang was om erin te springen. Ik wist niet wat me te wachten stond, maar ik sprong. Toen voelde ik dat ik veilig was. Het was een geleidelijk proces, maar ik leerde om te praten. Ik leerde te vragen om een thuis, een veilige plek. Ik brak door mijn barricade van angst heen.'

Vergelijkbare ervaringen

'In het begin vond ik het een beetje eng om in een kamp te leven. Ik wist niet wat ik er kon verwachten; leven met andere mensen, wachten, niet weten hoe de toekomst eruit ziet.' Sala deed vrijwilligerswerk in het kamp en maakte nieuwe vrienden. Na een tijdje hoorde ze over de bijeenkomsten op de woensdagochtend van Grenzeloos Creatief. Een groep vrouwen uit het kamp ging dan naar OngeEikt op Eemland om daar naaiwerk of ander handwerk te doen, terwijl ze over van alles en nog wat praatten. Ze sloot zich bij de groep aan om andere vrouwen uit het kamp te ontmoeten. Maar bovenal wilde ze iets goeds doen, dus ze hielp hen met vertalen. 'Het voelt voor mij bevredigender en makkelijker om andere mensen te helpen dan om iets voor mezelf te doen.' legt ze uit. 'Hoewel de vrouwen uit verschillende landen kwamen, hadden ze allemaal vergelijkbare ervaringen toen ze hun moederland ontvluchtten. Dat was voor mij geruststellend.'

Toen Paula van OngeEikt haar vertelde over het project Ontdek- en Ontwikkelplekken en haar aanmoedigde om mee te doen, voelde Sala zich gelukkig maar ook onzeker. Ze was bang dat haar deelname een teleurstelling zou worden voor haar begeleiders. Dat ze uiteindelijk nog steeds niet wist wat ze in de toekomst wilde gaan doen. Dat ze wel van alles leuk zou vinden, maar geen keuze kon maken. 'Ik dacht 'wat gebeurt er als ik klaar ben met het programma?' Ik was bang om hun tijd te verspillen en misbruik van ze te maken.'

Mijn gevoelens verwerken

Via OngeEikt kreeg Sala toegang tot een groter netwerk. Helena regelde bijvoorbeeld een ontmoeting voor Sala met een vrouwelijke huisarts uit een gezondheidscentrum, zodat ze kon ontdekken of dit soort werk iets voor haar was.  Ze kwam erachter dat je huisarts kunt zijn en toch een leven naast je werk kunt hebben.

In haar ontwikkeltraject werkte ze ook met keramiek en textiel. 'Ik werd geïnspireerd door Paula's keramische kunstwerken. Ik heb een vrouwenfiguur gemaakt, omdat ik onzeker ben over mijn eigen vrouwelijkheid. In Jemen moeten vrouwen altijd hun vrouwelijkheid en seksualiteit bedekken, dus ik worstelde met mijn lichaam. In die tijd presenteerde ik mijzelf met een meer mannelijke energie, zodat ik mezelf kon handhaven. Door een vrouw van keramiek te maken probeerde ik mijn gevoelens te verkennen en te verwerken. En ik had er leuke gesprekken over met anderen.’

Sala sprak met Suhela over haar achtergrond en haar trauma en dat hielp haar. Ze leerde zich niet schuldig te voelen als ze niet in haar schetsboek tekende. 'Suhela vertelde me dat je niet alles wat je ziet op papier hoeft te zetten. Alleen al door ernaar te kijken, kun je het in je hoofd vastleggen. Dat stelde me gerust. En ze leerde me tekenen wat ik voel. Spontaan. Dus tekende ik wat streken. Het zag er lelijk uit, maar het voelde gemakkelijk. Ik oordeelde niet over wat ik tekende. Het voelde oké om mezelf te uiten.'

Vrouwenfiguur keramiek door Sala 2022
Meer ontspannen

Sala is haar toekomst aan het verkennen. 'Misschien ga ik wel bij een organisatie voor Volksgezondheid werken. En ik kan cursussen volgen om kunst te maken. Maar ik wil mezelf niet overweldigen met te veel opties, want ik heb al andere overweldigende dingen op mijn weg. Over waar ga ik wonen. Nieuwe relaties opbouwen. Ik heb er enig vertrouwen in dat ik een baan kan vinden. Ik zie verschillende opties.' Een van haar doelen is om meer artistiek werk te doen. 'Ik heb altijd al kunst willen maken, maar thuis had ik het te druk en was er zoveel stress voor mij. Ik was bang dat ik mijn vermogen om te creëren verloor. Nu maak ik allemaal nieuwe dingen mee.'

'Wat ik leuk vind aan OngeEikt is dat we elkaar helpen. Ik begin contact te maken met Nederlanders. Op zaterdag help ik ondernemers met het runnen van de Kunst & Ambachtenwinkel van OngeEikt, als wederdienst voor mijn deelname aan het traject. Ik had niet kunnen bedenken dat ik deze kans zou krijgen. Dat plekken als deze bestaan. Is dit toeval? Toen ik op mijn zwakst was, vond ik deze plek waar ik het gelukkigst ben. Als je verdwaald bent en je laat het allemaal los, verwacht dan het onverwachte. Na verloop van tijd leerde ik mezelf kennen. Ik wist niet dat dat ging gebeuren. Ik ben meer ontspannen. Ik vertrouw nieuwe mensen. Ze stellen me gerust en genieten van mijn gezelschap. Ik ken niet mijn hele reis, maar ik geniet nu van elke dag. Ik lees boeken en leer de Nederlandse taal. Alles is onverwacht, en ik vond liefde en steun. Ik kan nog steeds niet geloven dat dit soort steun bestaat.'


Interview door Margot van Belkum

Engelse versie van interview met Sala

‘Mensen helpen bij hun creatieve ontwikkeling is mijn bestemming’

Beeldend kunstenaar, lichaamsgericht traumatherapeut en (familie)opsteller. Als creatieve ontwikkelaar gebruikt Suhela Pluijmers de vaardigheden van deze drie functies binnen haar bedrijf KunstvanZijn. Sinds eind 2021 is ze betrokken bij de Ontdek- en Ontwikkelplekken van OngeEikt. Dit project is bedoeld voor Drenten die door omstandigheden niet kunnen participeren aan de samenleving of daarin van betekenis kunnen zijn.
Ze begeleidde tot nog toe drie deelnemers. Ook voor haarzelf was dat een proces van ontdekken en ontwikkelen. Ze vertelt over haar ervaringen als begeleider, waarbij creativiteit de rode draad vormt.

‘Creativiteit is een natuurlijk talent. Maar zoals met alle talenten moet dat wel ontwikkeld worden. In ons onderwijssysteem wordt veel te weinig aan creativiteit gedaan. Al op jonge leeftijd ligt de nadruk op het verstand en op het leren. Terwijl uit onderzoek blijkt dat als mensen de tijd nemen voor hun creativiteit, ze op andere momenten veel efficiënter kunnen werken.
Door creatief te werken ontdekken we spelenderwijs nieuwe gebieden in onszelf. Hierdoor ontwikkelen we nieuwe inzichten en vaardigheden en deze leiden vaak tot wezenlijke veranderingen in ons dagelijkse leven en in ons werk. Je werkt niet aan de oppervlakte om gedrag te veranderen, maar bent bezig op een dieper niveau van de identiteit. Beelden brengen namelijk soms een ander proces op gang dan woorden en werken ook door in ons bewustzijn.
Mensen helpen bij hun creatieve ontwikkeling is mijn bestemming. En mijn werk, daar heb ik gewoon altijd veel zin in. Ik denk niet ‘oh, ik moet werken’. Ik speel gewoon mee, al neem ik het wel serieus. Het is niet zo dat we maar een beetje fröbelen. Door aanwezig te zijn en goed te observeren laat ik mensen zelf ontdekken. Zodat ze zelf keuzes leren maken, inzichten krijgen en leren om minder oordelend naar zichzelf te zijn. Zodat ze een beetje vrijer in het leven kunnen staan.’

Hoe begeleid je de deelnemers bij de Ontdek- en Ontwikkelplekken?

‘Voor mij is het leidend dat ik erachter kom wat iemand nodig heeft. Ik help deelnemers te ontdekken wat hun vraag is of stimuleer ze om met hun vraag aan de slag te gaan. Mensen die erg perfectionistisch zijn laat ik bijvoorbeeld eerst creatieve oefeningen doen waar ze geen controle over hebben. Zoals tekenen met hun niet-dominante hand of met de ogen dicht werken. Zodat ze heel andere ervaringen op doen. Ervaringen die ze misschien wel prettig vinden. Wat ervaar je, als je iets doet waar je niet vaardig in bent? Die ervaring kan je helpen bij andere situaties die je in het leven tegenkomt.

Het gaat erom dat je weer leert om te spelen, want ook dat is een natuurlijk talent. Door te spelen verkennen we onbekende delen van onze wereld. Op een ontspannen manier onderzoeken we nieuwe vaardigheden, zoals ermee om leren gaan dat je geen controle hebt of je ogen oefenen om goed om je heen te kijken. Vaak vinden mensen spelen kinderachtig, terwijl het heel fijn kan voelen. Lekker stampen door de plassen bijvoorbeeld. Je leert erdoor wat meer los te laten. Dat niet alles zo strak hoeft. Zomaar doen en de vrijheid voelen, zonder beperkende oordelen. Dat is heel belangrijk, vooral voor deze groep deelnemers. Want ze ervaren vaak allerlei belemmeringen om weer mee te doen aan de samenleving. Door creatief bezig te zijn kunnen ze meer ruimte gaan voelen om een volgende stap in hun ontwikkeling maken.’

Welke vaardigheden en ervaring gebruik je om deelnemers te begeleiden?

‘Mijn aanwezigheid en authentiek mens-zijn zijn mijn grootste instrumenten. Mijn vermogen om contact te maken met een ander. Ten tweede heb ik mijn kennis en ervaring. En ten derde ben ik heel nieuwsgierig naar wat een ander beweegt. Ik ben erin geoefend om te zien, mee te ervaren wat er in de ander gebeurt. Ik vraag ze ernaar en zo maken ze meer contact met zichzelf. In feite maken ze contact met wat er op dat moment gebeurt. Ik zeg met opzet niet ‘met wat ze op dat moment voelen’, want dat is iets wat mensen niet altijd makkelijk vinden. Ik vraag naar hun fysieke ervaring in het hier en nu, ook als ze het over vroeger hebben. Als kind waren we vaak niet in staat om met bepaalde emoties om te gaan. Als volwassene kunnen we dat een stuk beter.

Die manier van werken gebruik ik bij de Ontdek- en Ontwikkelplekken. Dat gaat over mens-zijn en contact maken en helpt bij het proces. Als je in het hier en nu bent en iets raakt je, dan maak je contact met jezelf. Door in te gaan op die ervaring maak je contact met de ander en daar leer je vaardigheden van. Iemand was bijvoorbeeld erg in paniek en in tranen. Ik vroeg haar toen om naar mij te kijken en contact te maken. Dat deed ze en geleidelijk aan werd ze rustiger. Ze snapte dat je soms een ander mens nodig hebt. Dat is namelijk volwassen gedrag. In tegendeel tot wat we vaak denken is het niet volwassen om alles zelf op te willen lossen.’

Wat heb je tot nog toe geleerd van de Ontdek- en Ontwikkelplekken?

‘Soms gaat een proces te snel. Dan is drie maanden eigenlijk niet genoeg om het proces te doorlopen. Ik voel dan de tijdsdruk. Dan ga ik over mijn grenzen en kost het me te veel uren. Ook ik moet leren om beter, en steeds opnieuw, naar mijn eigen signalen te luisteren.
Creatief ontwikkelen, traumawerk en opstellingen vind ik heel fijn om te doen. Ik hoef niet te weten. We gaan samen onderzoeken en ontdekken. Ik bepaal het niet voor jou. Jij houdt de regie, want jij bent volwassen. Met spanning of weerstand en andere ongemakkelijke gevoelens kan ik werken. Wel heb ik de bereidheid van de ander nodig om te kunnen werken. Nieuwsgierigheid is een belangrijk instrument. Ik ben open en aanwezig en dat creëert ruimte en mogelijkheid voor die ander om er ook te zijn. Daarnaast vind ik niets gek en ik hou ook van mensen die dwarsliggen. Ik leer veel van de deelnemers, we leren van elkaar.’

84f189b1-180b-4be5-8b00-84221237d76d
136D3645-2DBB-4E7C-BCA0-4687789AFA9C_1_201_a 800 x 800
02D13007-25B2-404C-8917-5145ECEA6AB0 800 x 800

Tentoonstelling ‘Naar huis’ rondt Ontwikkelplek af

Wat voel ik me vereerd! Als eerste mag ik de tentoonstelling ‘Naar huis’ van Kirsten Kramer bekijken. In een ruimte naast het atelier van Suhela Pluijmers staan en hangen de werken die Kirsten tijdens haar Ontwikkelplek maakte. Zij vormen de zichtbare en tastbare resultaten van een drie maanden durend proces waar Suhela haar vanuit OngeEikt bij begeleidde.
Voordat ik naar de tentoonstelling ga kijken, vertelt Kirsten me dat ze dit vreselijk spannend vindt. Dat kan ik me goed voorstellen. Het lijkt me nogal wat als je iemand voor het eerst laat zien wat je allemaal gemaakt hebt. Je geeft anderen een inkijk in je creativiteit en je talent. Komt het over wat je met je werk bedoelt? Doet het iets met de toeschouwer? Vindt deze de werken alleen maar ‘mooi’ - of zelfs dat niet?

Als ik de tentoonstellingsruimte binnenloop ben ik aangenaam verrast. Op mijn gemak bekijk ik alles en lees ik de bijbehorende titels en omschrijvingen. Bij een aantal werken spelen Kirstens dagboeken een centrale rol. Snippers dagboekfragmenten zijn om een torso heen geplakt. Er zit ijzerdraad omheen gewikkeld, vastgemaakt met een slotje. Bij een ander werk krijgen dagboekteksten een nieuwe bestemming als fris geschept papier. Geen letter van de oorspronkelijke tekst is meer leesbaar. Alle gedachten en ervaringen zijn uitgewist. Het papier is klaar voor nieuwe teksten, misschien zelfs wel voor een nieuwe toekomst?

KUNSTENAAR

Na een koffiepauze loop ik nog een keer langs alle kunstwerken, dit keer met Kirsten en Suhela samen. Terwijl ik begin te vertellen wat ik ervaar bij Kirstens werk, zie ik de spanning op haar gezicht. Dat maakt dat ik extra zorgvuldig mijn woorden kies. Met haar werk raakt ze mijn gevoel, maar mijn hoofd wil hier de juiste woorden bij vinden.
Na verloop van tijd ontspant Kirsten wat meer. Vaak is ze alleen al blij dat het werk een bepaald gevoel bij mij als kijker oproept. Soms lijkt dat haar te verrassen. Ergens halverwege de tentoonstelling zie ik haar veranderen. Ze staat er zelfverzekerd bij, recht haar rug en luistert geïnteresseerd. Ik zie ineens de kunstenaar van deze tentoonstelling tevoorschijn komen.
Bij een groot werk getiteld ‘Bewegingsvrijheid’ signaleer ik veel grote bewegingen maar ook diverse subtielere details. Ik vertel haar hoe dat op mij overkomt en welke betekenis ik hierin lees. Niet alles blijkt te kloppen met Kirstens ervaring, maar ze vindt het oké – en ze respecteert mijn interpretatie.

IN GESPREK

Voorzien van verse koffie vertelt Kirsten wat het ontwikkeltraject haar heeft opgeleverd: “Door hier aan het werk te gaan voel ik weer ruimte om thuis ook bezig te gaan. Ik heb behoefte om me weer via creativiteit te uiten. Eerder was het zo dat ik gelijk blokkeerde als ik iets ging maken. Ik wist niet waar te beginnen. Als Suhela nu zegt ‘Ga dit maar doen en kijk maar wat er gebeurt’ helpt ze mij op gang.”
Suhela vult haar aan: “Ik bied materialen of werkvormen aan en vertel erbij dat het nergens heen hoeft te gaan. Je gaat bezig met iets. Daar kan iets uit ontstaan – of niet. Alles kan en mag er zijn.”
Het werk dat Kirsten de titel ‘Weerstand’ gaf, ontstond uit frustratie. “Toen ik ermee begon had ik er totaal geen zin in,” vertelt ze. “Ik voelde weerstand. Het was niet wat ik wilde maken. Suhela stimuleerde mij toen om die frustratie in beweging om te zetten en erin te verwerken. Ik ben heel dankbaar dat ik dat heb gedaan, want ik vind het lastig om te voelen en mijn frustraties te uiten, om mijzelf bloot te geven.”

VERTROUWEN

Een ander werk heet ‘Naar huis’. Dit ontstond toen Kirsten een groot werk wilde maken. Suhela was erbij toen Kirsten aan het werk begon: “Ik kon zien dat ze nog erg vanuit haar hoofd bezig was toen ze de eerste streken op het papier zette. Kirsten heeft toen muziek uitgezocht en ik mocht dichtbij haar staan om haar in stilte aan te moedigen. Daardoor kwam ze in contact met haar gevoel en kon dit werk ontstaan. Dat kun je zien aan de kwaliteit van de verfstreken en wat het uitstraalt. Lijnvoering vanuit gevoel ziet er echt anders uit.”
Tijdens het traject merkte Kirsten dat het goed voelt om te kunnen vertrouwen op haar creativiteit. Waar Suhela gelijk aan toevoegt: “Niet door hard te werken, maar door te laten ontstaan wat er is.”
Kirsten knikt en vertelt: “Ik leer dat ik het niet met mijn hoofd hoef te doen en de controle hoef te houden. Iets in mij weet dat wel. Mijn angst overweldigd te raken kan ik langzaam aan wat meer loslaten. Nu verlang ik ernaar om gevoelens binnen te laten komen, er niet de rem op te zetten. Al die stapjes hier in het traject dragen eraan bij dat ik leer om dat los te laten.”

WAT EEN CADEAU

“Het laten ontstaan van iets vind ik een plezierige manier van werken,” vertelt Suhela. “Het gaat niet over iets maken, maar om het proces. Je maakt gebruik van wat er in je speelt om die kunstenaar in je zich bloot te laten geven. Ik help mensen om zich creatief te kunnen ontwikkelen.” “En daar ben ik je dankbaar voor”, reageert Kirsten.
Suhela glimlacht: “Als ik iemand begeleid, brengt dat mij ook veel. Het raakt mij ook. Ook dat ik voor mezelf kan erkennen dat ik hier vaardigheden voor heb die ik in kan zetten. Kirsten en ik zitten samen in een soort experiment waarbij we gaandeweg ontdekken en ervaren wat de behoefte van Kirsten is.”

Een maand na het interview vraag ik Kirsten via de mail om een terugblik op het traject bij Suhela. Wat heeft haar dit opgeleverd?
Ze schrijft me: "Wat een cadeau dat het O&O-traject van OngeEikt op mijn pad kwam! Ik wist wel dat ik veel creativiteit in mij heb, maar het kwam er niet meer zo uit. Op deze plek kon ik opnieuw mijn creativiteit ontwikkelen. Dankzij de begeleiding van Suhela ontdekte ik hoe ik dat wat in mij leeft aan gedachten en gevoelens kunstzinnig expressie kan geven. Dat mensen mijn werk in een expositie kwamen bekijken heeft me veel inzichten gegeven. Het hele proces speelde zich niet alleen op de Ontwikkelplek af, maar werkt door op allerlei andere vlakken in mijn leven en dat is heel waardevol."

Interview door Margot van Belkum. Foto's door Kirsten Kramer